چه افرادی می توانند عمل لیزیک را انجام دهند؟

 عمل جراحی لیزیک برای بسیاری از افراد با عیوب انکساری نزدیک بینی؛ دوربینی؛ و آستیگماتیسم قابل انجام می باشد. این افراد باید حداقل 20 سال سن داشته باشند تا تغییرات شماره عینک در آنها متوقف شده باشد. همچنین افرادی که بدلیل جراحیهای قبلی (پیوند قرنیه؛ اب مروارید؛ و عمل RK) شماره عینک بالا و یا نامتقارن با چشم مقابل پیدا کرده اند و نمی توانند از عینک استفاده نمایند؛ نیز می توانند به کمک عمل لیزیک در جهت  اصلاح یا کاهش آن اقدام کنند.

 اگرچه حداقل سن برای این عمل حدود 18 تا 20 سال در نظر گرفته می شود؛ ولی تحقیقات سالهای اخیر موثر بودن این عمل را در سنهای پایین تر؛ جهت اصلاح عدم تقارن شماره عینک دو چشم که منجر به تنبلی  می شوند؛ را نیز نشان داده است.

 باید دانست که عمل لیزیک یک عمل کاملا اختیاری است و هیچگونه اجباری در انجام این عمل وجود ندارد. انجام این عمل چیزی به سلامتی چشم اضافه نمی کند؛ بلکه سعی می کند وابستگی به عینک و یا لنز تماسی را به حداقل برساند.

بازگشت به بالا

چه افرادی نمی توانند عمل لیزیک را انجام دهند؟

 عمل جراحی لیزیک برای بسیاری از افراد با عیوب انکساری نزدیک بینی؛ دوربینی؛ و آستیگماتیسم قابل انجام می باشد؛ اما باید دانست که این عمل برای همه افراد مناسب نمی باشد.  افرادی که علاوه بر عیب انکساری؛ بیماریهای دیگری در چشم دارند و یا از بعضی از بیماریهای مزمن در دیگر سیستمهای بدنشان رنج می برند؛ ممکن است کاندید مناسبی برای اعمال جراحی اصلاح عیوب انکساری و لیزیک نباشند.

 بعنوان مثال افراد زیر نمی توانند عمل جراحی لیزیک را انجام دهند:

·         افرادی که بیماری قوز قرنیه و یا نامنظمی در سطح قرنیه اشان دارند

·         افرادی که ضخامت قرنیه کافی نداشته باشند

·         افرادی که بیماری تبخال چشمی داشته و یا دارند

·         افرادی که بیماری قند دارند

·         افرادی که آب مروارید دارند

·         افرادی که اب سیاه دارند

·         افرادی که سابقه بیماریهای روماتیسمی و یا نقص ایمنی را دارند

·         افرادی که خشکی چشم متوسط تا شدید دارند

·         افرادی که فقط یک چشم بینا دارند

·         افرادی که مردمک چشم آنها در تاریکی بیش از حد معمول باز می شود

بازگشت به بالا

معاینات قبل از عمل لیزیک

بر خلاف تصور عموم، اعمال جراحی ليزيک، لازک، و پی ار کی در زمره ساده ترين عملهای جراحی چشم قرار می گيرند و بيش از خود عمل جراحی،  دقت در انجام معاينات قبل از عمل  نقش اصلی را در حصول موفقيت بازی می کند.      

بارها افرادی فقط با يک عکس توپوگرافی چشم و يک شماره عينک که توسط دستگاهای به اصطلاح کامپيوتر اندازه گيری شده، مراجعه می کنند، و تقاضا دارند که در همان روز تحت عمل ليزيک و يا لازک قرار بگيرد و اينچنين برای آنها القاء شده که همه مراحل از معاينه و عمل جراحی گرفته تا معاينات بعد از عمل،  همه و همه قابل انجام در يک روز  هستند. اما واقعيت اين نيست و يا بهتر است که نباشد. اهميت معاينه قبل از عمل و يا مراقبت های روزهای بعد از عمل بسيار مهمتر از انجام خود عمل ليزيک و يا لازک می باشد. بارها ديده شده که عمل جراحی بخوبی انجام گرفته، اما بعلت عدم توجه به بعضی از نکات در قبل از عمل، بيمار گرفتار عارضه گشته است. در تاکيد اين سخن همين بس که بدانيم  که در بسياری از موارد، عوارض عمل ليزيک و يا لازک، قبل از انجام عمل شروع می شود.

بطور کلی، معاينه کامل چشم برای اعمال جراحی ليزيک، لازک، و پی آر کی، شامل سه مرحله است:

• گرفتن شرح حال از وضعيت سلامت چشم، وضعيت سلامت ديگر اعضای بدن، سابقه فاميلی، و داروهای مصرفی

• انجام معاينات همه جانبه چشم

• مشاوره کامل در مورد کم و کيف نوع عمل، نحوه انجام عمل، نتايج ممکن، و عوارض و مشکلات احتمالی

شرح حال

در اين قسمت بايد اطلاعات جامعی از سن، جنس، ميزان تحصيلات، شغل، وضعيت سلامت چشم از گذشته تا حال، وجود يا عدم وجود سوابقی مانند ضربه يا عفونت در چشم، استفاده يا عدم استفاده از داروهای چشمی، استفاده يا عدم استفاده از لنز تماسی، و زمان آخرين تغيير در شماره عينک جمع آوری گردد. همچنين سوالاتی از وضعيت سلامت عمومی بدن، وجود يا عدم وجود بيماريهای مهم و مزمن مانند بيماری قند و بيماريهای روماتيسمی، استفاده از دارو، و حساسيت دارويی بايد پاسخ داده شود. در بانوان، پرسش از حاملگی يا شير دهی نيز بايد به موارد فوق اضافه گردد. جستجو در سوابق فاميلی در مورد بعضی از بيماريهای مهم چشمی مانند قوز قرنيه، آب سياه، پارگی شبکيه، و شب کوری نيز بسيار کمک کننده خواهد بود.

هدف اصلی در گردآوری اطلاعات فوق در اين است که افرادی را که در معرض ريسک بالاتری برای انجام اينگونه اعمال جراحی هستند را قبل از انجام عمل شناسايی کنيم. بعنوان مثال وجود سابقه بيماری تب خال چشمی،  از احتمال فعال شدن مجدد بيماری تبخال  پس از عمل جراحی هشدار می دهد. يا وجود بيماری قوز قرنيه در بستگان درجه اول، احتمال بروز عارضه آستيگمات نامنظم را بيشتر می کند. يا مصرف بعضی از داروها مثل آکوتان (Accutane) که برای درمان جوش صورت (آکنه) استفاده می شود، بعلت اينکه سبب خشکی چشم می گردد، شانس عوارض پس از عمل ليزيک يا لازک را زياد می کند.  

معاينه چشم

کساني که تمايل به انجام عملهای جراحی ليزيک، لازک، و پی ار کی دارند، بايد با حوصله کامل، تمامی مراحل معاينه چشم را طی کنند. اندازه گيری حدت بينايی بدون عينک و با عينک، تعيين مجدد و دقيق شماره عينک بدون استفاده از قطره،  اولين قدم می باشد. يادمان باشد که اندازه گيری شماره عينک با دستگاههای اصطلاحا کامپيوتری بتنهايی کافی نمی باشد و نتايج حاصل از اين دستگاها حتما بايد روی چشم و با استفاده از روش دستی مجددا آزموده شود. چرا که محدوده خطای اندازه گيری در دستگاهای اصطلاحا کامپيوتری،  بسيار زياد می باشد و تکيه صرف بر نتايج اندازه گيری با اين دستگاها می تواند به عوارض جدی منتهی گردد.

همچنين اندازه گيری انحنای قرنيه، معاينه حرکات چشم و بررسی از نظر وجود يا عدم وجود انحراف در چشم، اندازه گيری ميزان تنگ و گشادی مردمک ها در دو وضعيت تاريکی و روشنايی، معاينه ميکروسکوپی چشم و بررسی ساختمانهای مختلف چشم از جمله پلکها، ملتحمه، قرنيه، عنبيه،  عدسی و وضعيت لايه اشکی بايد بدقت انجام گيرد. با چکاندن قطره بی حسی در چشم، فشار داخل چشم بايد اندازه گيری شود. در ضمن رطوبت و ميزان ترشح اشک  با استفاده از کاغذ مخصوص اندازه گيری می گردد. در ادامه با چکاندن قطره های باز کننده مردمک (که موقتا ديد را مختل می کند)، مجددا  شماره عينک چک نهايی شود. همچنين باز شدن مردمک  امکان معاينه کامل شبکيه را فراهم می کند تا از وجود يا عدم وجود ضايعات شبکيه مطمئن شويم. بخشی از معاينه شبکيه با استفاده از لنز مخصوص و ميکروسکوپ، و بخشی ديگر در حالت خوابيده و با استفاده از دستگاهی که روی سر پزشک قرار می گيرد، انجام می شود. 

همچنين، گرفتن نقشه توپوگرافی قرنيه و اندازه گيری ضخامت قرنيه جزء لاينفک معاينه می باشد. نقشه توپوگرافی قرنيه که بااستفاده از دستگاهای توپوگرافی و اورب اسکن  تهيه می شود اطلاعات ذيقيمتی را در مورد وضعيت قرنيه به ما ارائه می دهد.

حذف هر قسمت از معاينات فوق، ما را از بخشی از اطلاعات در مورد چشم محروم می کند که عدم توجه به آن، احتمال بروز مشکلات بعد از عمل را بيشتر خواهد کرد. بعنوان مثال عدم اندازه گيری و توجه به وضعيت لايه اشکی، می تواند گرفتاری خشکی چشم پس از عمل ليزيک را به ارمغان بياورد. يا عدم توجه به اندازه مردمکها، می تواند سبب مشکلات ديد شب گردد.    

مشاوره

گرفتن شرح حال و انجام معاينات فوق الذکر،  مجموعه اطلاعات کاملی را در اختيار پزشک قرار می دهد تا وی در انتها بتواند بصورت اختصاصی جنبه های مختلف آن را با بيمار سبک سنگين کند و بر اساس آن قضاوت و تصميم گيری نمايد. اين بخش از حساسيت ويژه ای برخوردار است و بايد مطمئن شد که هيچکدام از پرسش های بيمار بدون پاسخ نمانده است، و همچنين همه نگرانيهای وی در نظر گرفته شده است. بيان  واقعيات بدور از اغراق در مورد نتايج و عوارض احتمالی اينگونه اعمال جراحی، انتظارات و توقعات بيمار را محک می زند تا افرادی که انتظاراتی منطبق با واقعيات دارند، مورد عمل جراحی قرار بگيرند. در اين مرحله بر اساس اطلاعات بدست آمده، بايد نوع و نحوه عمل جراحی، مزايا و مشکلات آن برای بيمار تشريح گردد تا وی قادر باشد راه  کم خطر را در پيش گيرد. 

گاها در اين مرحله بيمار برای فکر کردن و تصميم گيری نياز به فرصت بيشتری  دارد که بايد اين فرصت به وی داده شود و حتی اين جلسه مشاوره  می تواند باز هم تکرار گردد تا فرد قادر باشد با فراغ بال تصميم نهايی را بگيرد.

بازگشت به بالا

تکنیک عمل لیزیک

 در اين عمل در ابتدا توسط وسيله اي بنام ميكروكراتوم (شبیه رنده نجاری ولی در ابعاد بسیار بسیار ظریفتر)؛ يك لايه (flap) از قسمت سطحي قرنيه به قطر تقريبي 9 ميلي متر و ضخامت  در حدود 160 ميكرون (هر میکرون برابر با یک هزارم میلیمتر است) برداشته می شود. سپس با  ليزراكسايمر؛ قسمت مركزي عمق قرنیه تراش داده می شود که میزان تراش؛ بسته به میزان و نوع شماره چشم از یک فرد به فرد دیگر تفاوت خواهد کرد. در انتها  لايه يا flap بجاي اولیه خود برگردانده مي شود واین لایه  بدون نیاز به بخیه در جای خود  فیکس می گردد.

بازگشت به بالا

نتایج عمل لیزیک

 عمل لیزیک در مجموع از دقت بسیار بالایی بر خوردار می باشد و اکثر افرادی که تحت عمل قرار گرفته اند از نتایج آن راضی می باشند.  اما باید دانست که علی رغم این  دقت فوق العاده؛ نباید تصور کرد که نتایج عمل لیزیک صد در صد هستند.  بیماران انتظار دارند که بعد از عمل نمره عینک آنها صفر شده؛ دید 10/10 داشته و دیگر هیچگاه نیاز به عینک نداشته باشند.  اگر چه عملا  بخش عمده این انتظارات در عمل لیزیک برآورده می شود؛ اما باید توجه داشته باشیم که نتایج عمل لیزیک به عوامل متعددی بستگی دارد که بخشی از آن قابل پیش بینی نمی باشد.

 در عمل لیزیک؛ یک بافت زنده (قرنیه چشم) تراش داده می شود. این بافت زنده بر خلاف یک عدسی پلاستیکی بی جان؛ سوخت وساز دارد و دائما فعال است. این نوع فعالیت بافت قرنیه می تواند تغییراتی در محل تراش داده شده؛ ایجاد کند. نکته همین جاست که فعالیت سوخت و سازی قرنیه پس از عمل لیزیک در همه افراد یکسان صورت نمی گیرد و از فردی به فرد دیگر متفاوت و تابع خصوصیات سرشتی وی خواهد بود. پس بر این اساس می توان انتظار داشت که دو نفر با شماره چشم یکسان در یک روز توسط یک جراح درشرایط کاملا یکسان تحت عمل لیزیک قرار گیرند واین دو نفر پس از دو تا سه ماه نتایج متفاوتی از خود نشان دهند.

         علاوه بر پاسخ بافتی؛ نوع و میزان شماره عینک نیز در نتیجه نهایی عمل لیزیک تاثیر بسزایی دارد. بعنوان مثال چشم های با نزدیک بینی ساده در حد 1- تا 4-  در مقایسه با نزدیک بین های بالاتر؛ نتایج بمراتب  بهتری را نشان می دهند. همچنین نتیجه عمل لیزیک درچشم های نزدیک بین (چشمهایی که شماره عینک آنها با یک رقم منفی شروع می شود و چشم آنها از ورای عینک کوچکتر دیده می شود) خیلی بهتر از چشم های دوربین (چشمهایی که شماره عینک آنها با یک رقم مثبت + شروع می شود و چشم آنها از ورای عینک درشتر دیده می شود)  می باشد.

 بنابراین انتظار درست و منطقی از عمل لیزیک اینست که با انجام این عمل؛ وابستگی به عینک به میزان قابل توجه ای کاهش یابد؛ در حدی که فرد قادر باشد عمده کارهای روزمره را بدون عینک انجام دهد؛ اما در ضمن نیز در نظر داشته باشد برای انجام کارهایی که به دقت بیشتری نیاز دارد (مانند رانندگی در شب)؛ ممکن است به یک عینک مختصر نیاز پیدا کند.         

بازگشت به بالا

عوارض عمل لیزیک

 عمل لیزیک عمل بسیار کم عارضه ای می باشد اما باید بدانیم که خالی از عارضه نیست. دانستن این عوارض دو حسن دارد. نخست اینکه به شما کمک می کند با دید باز و کاملا منطقی تصمیم به عمل گرفته و صرفا تحت تاثیر تبلیغات؛  تسلیم عمل نگردید. ثانیا اگر بعد از عمل عارضه ای حادث گردید به موقع متوجه آن گشته و با ارجاع سریع آن به پزشک معالج؛ در درمان تسریع گردد.

 نکته مهم اینست که صرف وجود عارضه در عمل لیزیک؛ این عمل را از اعتبار ساقط نمی کند. بلکه نسبت فواید به عوارض است که تعیین کننده موفقیت هر گونه عمل جراحی یا درمان دارویی است. هر چه این نسبت بالاتر باشد موفقیت بیشتر خواهد بود که در مورد عمل لیزیک این نسبت بسیار بالاست.

 عوارض عمل لیزیک دو دسته هستند. دسته اول عوارض خفیف و گذرایی هستند که اکثر افرادی که تحت عمل لیزیک قرار می گیرند کم و بیش ممکن است آن را تجربه کنند. از این نوع عوارض می توان از افت کیفیت بینایی علی الخصوص در شب؛ مشکلات دید شب مانند پخش نور و دیدن هاله در اطراف اشیا نورانی؛ سایه دار دیدن؛ خشکی خفیف چشم؛ و خونمردگی زیر ملتحمه نام برد. این دسته عوارض اهمیت چندانی ندارند چرا که مشکل جدی را برای بینایی و چشم ایجاد نکرده و در عرض چندین هفته بهبود می یابند.

 دسته دوم عوارضی هستند که بسیار نادر هستند ولی می توانند برای چشم و بینایی مشکلات جدی ایجاد کنند. از این نوع عوارض می توان از عفونت؛ التهاب غیر عفونی؛ لک قرنیه؛ آستیگماتیسم نامنظم؛ خشکی شدید چشم؛ و مشکلات دائمی دید شب نام برد. اگر در معاینات اولیه و انتخاب بیمار قبل از عمل دقت کافی صورت گیرد؛ از بسیاری از این عوارض پیشگیری می گردد. در مورد عفونت و التهاب غیر عفونی نیز اگر به موقع درمان شروع شود؛ عواقب به حد اقل می رسد.

بازگشت به بالا

آلترناتیوهای عمل لیزیک (لازک LASEK، اپي ليزيک Epi-LASIK، پي آر کي PRK)   

   برای افتراق اين نامها از يکديگر و همچنين افتراق اين روشها از عمل ليزيک (LASIK)، بهتر است اين روشها را بطور کلی به دو دسته عمده تقسيم کنيم. دسته اول که تراش ليزری برای اصلاح شماره عينک در عمق قرنيه انجام می گردد که اين دسته  شامل عمل ليزيک (LASIK) می شود. دسته دوم که تراش ليزری برای اصلاح شماره عينک در سطح قرنيه انجام می گردد که اين دسته شامل اعمال ليزر (PRK)، لازک (LASEK)، و  شق جديدتر آن يعنی اپیليزيک (Epi-LASIK) می شود.

 در دسته اول يعنی ليزيک همانطور که در بالا آمده؛ ، نحوه عمل جراحی بدين شکل است که ابتدا يک لايه (Flap) به ضخامت حدود ۱۶۰ ميکرون (هزارم ميليمتر) ايجاد می گردد و سپس متناسب با شماره چشم، عمق قرنيه  با ليزر تراشيده شده  و در انتها لايه به جای اوليه خود برگردانده می شود. اما در دسته دوم تراش ليزری قرنيه از سطح صورت می گيرد و معمولا  ۳ تا  ۵ روز طول می کشد تا سطح چشم ترميم گردد. در همه اين روشها، ليزر مورد استفاده يعنی اکسايمر ليزر، يکسان می باشد.  

بايد دانست که هنوز عمل ليزيک (LASIK)، شايعترين نوع عمل برای اصلاح عيوب انکساری در تمام دنيا می باشد. اما در طی دهه گذشته با انجام ميليونها عمل ليزيک در سراسر دنيا و گزارشهايی از عوارض بسيار نادر، اما در عين حال بسيار جدی عمل ليزيک، سبب گشته  که دو مرتبه اعمال جراحی  ليزر در سطح قرنيه يعنی عمل (PRK)، عمل لازک (LASEK)، و اخيرا  اپی ليزيک (Epi-LASIK)  بيشتر مورد توجه قرار گيرد.

 اگر معاينات؛ توپوگرافی؛ ضخامت قرنيه؛ لایه اشکی چشم؛ و سایز مردمک همه در حد قابل قبول باشد؛ می توان هم عمل ليزيک و هم عملهای سطحی مانند ليزر (PRK) و يا لازک (LASEK) را انجام داد. از لحاظ دقت،  همه اینها کاملا يکسان عمل می کنند. ميزان ناراحتی و درد پس از عمل، در ليزر (PRK) يا لازک (LASEK) بيشتر از عمل ليزيک خواهد بود و همچنين دوره نقاهت اندکی در عمل ليزر (PRK) يا لازک (LASEK) طولانی تر است.  اما نکته مهم اين است که در عمل ليزر (PRK) يا لازک (LASEK) نسبت به عمل ليزيک، قرنيه  چشم کمتر دستکاری می شود. اگرچه احتمال عارضه در هر دو روش بسيار بسيار اندک می باشد، اما اين احتمال باز هم در عمل ليزر (PRK) يا لازک (LASEK) بسیار کمتر خواهد بود.

اگر جزو افرادی هستيد که بطور معمول در معرض ضربه و ترومای بيشتری هستند مانند پرسنل نظامی و انتظامی و همچنين ورزشکاران رشته های رزمی، انجام عمل ليزر (PRK) يا لازک (LASEK) تصميم منطقی تری می باشد، چرا که لايه ايجاد شده در عمل ليزيک هيچگاه نمی تواند استحکام قبلی خود را حتی بعد از سالهای سال باز يابد.

 مثال زير شايد قضيه را روشنتر کند. در عمل ليزر (PRK)؛ لازک (LASEK)؛ و یا اپیليزيک (Epi-LASIK) برای يک چشم با نزديک بينی در حد دو و نیم شماره؛ ميزانی از ضخامت قرنيه که دستکاری می گردد نهايتا در حد ۴۰ ميکرون خواهد بود. اما برای اصلاح همين ميزان شماره اگر از عمل ليزيک (LASIK) استفاده گردد،  ضخامتی در حدود ۲۰۰ ميکرون دستکاری خواهد شد يعنی حدود ۵ برابر بيشتر.

بازگشت به بالا

تفاوت عمل  پی آر کی (PRK) با لازک (LASEK)

عمل لازك (LASEK) در واقع  شق ديگری از همان عمل ليزر (PRK) است و علی رغم شباهت اسمی  به عمل ليزيک (LASIK)  از آن متفاوت می باشد. 

 در عمل ليزر(PRK)  ابتدا سلولهای پوششی سطح قرنيه با يک کاردک مخصوص برداشته مي شود و سپس سطح قرنيه با ليزر اکسايمر متناسب با شماره چشم  تراش داده شده و در انتها يک عدد لنز پانسمانی روی قرنيه گذاشته می شود. حدودا بين  3 تا 5 روز  طول می کشد تا سلولهای پوششی قرنيه بصورت کامل ترميم شوند.  

در عمل لازك  قسمت اصلی عمل کاملا شبيه به عمل ليزر(PRK)  مي با شد، تنها تفاوت در نحوه برداشتن سلولهای پوششی سطح قرنيه است که با کمک الکل رقيق شده، سعی می شود اين سلولها بصورت يک لايه پيوسته از قرنيه جدا و پس از تراش با ليزر مجددا  اين لايه  سلولی روی سطح قرنيه برگردانده شود. در اينجا نبايد ايجاد اين  لايه سلولی را با ايجاد لايه (Flap) در عمل ليزيك (LASIK) يکی گرفت. در عمل ليزيك لايه اي با ضخامت  حدود ۱۶۰ ميكرون برداشته می شود که بسيار ضخيمتر از لايه سلولی در عمل لازک (LASEK) می باشد.  

جالب است بدانيد که گاهي در حين عمل لازک اتفاق می افتد که اين لايه سلولی را از دست بدهيم  که در اين صورت حادثه مهمی پيش نيامده و فقط  عمل لازك تبديل به يک عمل ليزر (PRK)  شده است.  اما اگر همين حادثه در عمل ليزيک (LASIK)  اتفاق افتد، يعنی يک  لايه به ضخامت ۱۶۰ ميکرون از دست رفته است  که مطمئنا حادثه قابل جبرانی نخواهد بود.    

در حدود چهار پنج  سال قبل برای عمل لازک (LASEK) نسبت به  عمل ليزر (PRK) مزايای متعددی قائل می شدند. ولی اين روزها بسياری از جراحان اين دو عمل را از نظر نتايج  بسيار مشابه يکديگر می دانند و تفاوت چندانی بين آنها قائل نمی گردند.  

بازگشت به بالا

اپی ليزيک (Epi-LASIK)