ساختمان چشم| آب مرواريد| آب سياه| پيوند قرنيه| ليزيک | پرسش و پاسخ
اختلالات ديد رنگ| سردرد و چشم | بیماری قند و چشم | قوز قرنیه

دژنرسانس ماکولا ((Age-related Macular Degeneration (AMD)  (يا  به زبان عاميانه پوسيدگی  سلولهای ناحيه مرکز بينايی) بيماری است که در سنين بالا اتفاق می افتد و سبب کاهش متوسط تا شديد بينايی می گردد. مرکز بينايی يا همان ماکولا (دايره ای به قطر ۵/۱ ميليمتر در مرکز شبکيه) در واقع در کانون مجموعه عدسيهای چشم واقع گرديده است. يعنی چشم به منزله يک دوربين عکاسی تصوير دنيای بيرون را روی منطقه ماکولا فوکوس می کند و در اين محل تصوير تشکيل می گردد. سپس سلولهای حساسه اين ناحيه تصوير را تبديل به امواج عصبی الکتريکی کرده و از طريق عصب بينايی به مغز ارسال می نمايد.

ما بوسيله ماکولا تيز بينی می کنيم، مطالعه می کنيم، قادر به انجام اموری مانند رانندگی هستيم، و رنگها را تشخيص می دهيم. حدود ۹۰ درصد دقت بينايی ما وابسته به همين ناحيه ۵/۱ ميليمتری ماکولا می باشد و بقيه شبکيه که در مقايسه با ناحيه ماکولا سطح بسيار بيشتری را هم اشغال می کند، ديد محيطی ما را تامين می نمايد و سهمی در ديد مرکزی ما ندارد.  بنابراين اگر سلولهای ناحيه ماکولا (مرکز بينايی) به هر دليلی آسيب ببيند، بينايی ما بشدت کاهش پيدا می کند.

بيماری دژنرسانس ماکولا (AMD)، بتدريج سلولهای حساسه ناحيه مرکز بينايی را تخريب می کند. ما هنوز بدرستی نمی دانيم چرا اين بيماری ايجاد می شود، ولی بخوبی می دانيم که اين بيماری در سنين بالا و بتدريج اتفاق می افتد. حدود ۵ درصد افراد بالای ۶۵ سال درجاتی از اين بيماری را در چشم خود دارند.  پس پروسه پيری در پيدايش اين بيماری نقش اصلی را دارد. اما نکته جالب اينکه همه افراد مسن به اين بيماری گرفتار نمی شوند. پس عوامل ديگری بايد دخيل باشند. از جمله اين عوامل می توان از نقش نور ماوراء بنفش خورشيد، عوامل تغذيه ای و همچنين فاکتورهای سرشتی نام برد.  تغييراتی که اين بيماری در بينايی می تواند ايجاد کند بسيار متغير و غير قابل پيش بينی می باشد.  همه افراد که اين بيماری را در چشم خود دارند، ممکن است علائم بيماری را در بینايی خود نداشته باشند.           

بيماری دژنرسانس ماکولا (AMD) دو مرحله دارد یا می توان بطور کلی به دو گونه تقسیم کرد:

·   بيماری دژنرسانس ماکولا نوع اصطلاحا خشک (Dry AMD) که این نوع حدود۹۰درصد از مبتلایان را تشکیل می دهد. در این مرحله رسوبات زرد رنگی در ناحیه  مرکز بینایی تشکیل می گردد. خوشبختانه  بيماری دژنرسانس ماکولا نوع خشک پیشرفت بسیار کندی دارد و ممکن است سبب تاری مختصر و یا شدید  بینایی گردد. در ابتدای این مرحله مخصوصا اگر ضایعه در یک چشم باشد، ممکن است  فرد متوجه اختلال بینایی خود نشود و قادر به انجام فعالیتهای روزمره خود باشد. بعضا  برای جلوگیری و یا کند نمودن پیشرفت بیماری در این مرحله، استفاده از ویتامینها و مواد آنتی اکسیدان را پیشنهاد می کنند.  نتايج مطالعه ای  از انسيتو ملی چشم آمريکا نشان می دهد که مصرف ماده لوتئين/ زی گزانتين و همچنين مصرف چربی های از نوع امگا ۳  خطر ابتلا به بيماری دژنرسانس ماکولا در چشم را کمتر می کند و یا پیشرفت بیماری را کند مینماید. سبزيجات اسفناج، کلم، و کلم درختی (کاهو فرنگی)  سرشار از لوتئين/ زی گزانتين هستند و ماهی و روغن کانولا سرشار از چربی های از نوع امگا ۳ هستند. همچنین محافظت در برابر نور ماورا بنفش خورشید نیز در پیشگیری از این بیماری موثر می باشد. بنابراین استفاده از عینکهای آفتابی بخصوص در افرادی که بیشتر در معرض نور خورشید هستند، توصیه می شود. سیگار نیز از دیگر عوامل شناخته شده ای است که در روند این بیماری تاثیر دارد و حذف آن می تواند در کند کردن روند بیماری موثر باشد.       

·   بيماری دژنرسانس ماکولا نوع اصطلاحا مرطوب (Wet AMD)  که این نوع حدود۱۰درصد از مبتلایان را تشکیل می دهد، اما۹۰درصد موارد اختلال بنیایی شدید ناشی از این نوع می باشد. در این مرحله عروق خونی نابجا در زیر شبکیه ناحیه ماکولا رشد می کند و از  آنجائیکه این نوع عروق جدید شدیدا شکننده هستند، سبب نشت مایع و خون به ناحیه زیر ماکولا می شوند و در نهایت سبب از بین رفتن سلولهای حساسه این ناحیه می گردد که منجر به افت شدید بینایی خواهد شد. یکی از علائم اولیه  بيماری دژنرسانس ماکولا نوع مرطوب، موجی و کج و معوج دیدن خطوط مستقیم است که در اثر نشت مایع و تورم ناحیه مرکز بینایی است. گاهی هم بیمار بصورت حاد دید مرکزی خود را از دست می دهد که ناشی از خونریزی در ناحیه مرکز بینایی است. بعضی از بیماران نوع مرطوب با استفاده از لیزر درمانی و یا درمانهای جدیدتر که شامل فتودینامک تراپی (PDT) یا تزریق داروهای داخل چشمی جدید مانند ماکوژن که جلوی رشد عروق نابجا را می گیرد، درمان می شوند. در این افراد باید درمان در اسرع وقت انجام شود و پس از درمان نیز بطور مرتب پیگیری شوند تا هر گونه هرگونه عود بیماری به موقع تشخیص داده شود.  البته باید دانست این درمان ها، درمان قطعی بیماری  دژنرسانس ماکولا نیست و قادر به بازگرداندن بینایی از دست رفته نمی باشد، بلکه تنها راه جهت جلوگیری از پیشرفت بیماری است.  

اولين خط دفاعي در پيشگيري از پيشرفت بيماري دژنرسانس ماکولا، آگاهي از علائم اوليه بيماري است. همانطور که گفته شد يکي از علائم اوليه بيماري دژنرسانس ماکولا، کج و معوج ديدن خطوط مستقيم است. همانطور که در تصوير مقابل نشان داده شده است اگر در اين مرحله فرد با چشم مبتلا به پايه هاي پل نگاه کند آن را بصورت کج و معوج خواهد ديد. برای این منظور و تشخيص سريع اين حالت، يک تست بسيار ساده وجود دارد که بسادگي براي همه قابل انجام است و مي تواند علائم اوليه بيماري دژنرسانس ماکولا يا نشانه هايي دال بر پيشروي اين بيماري را نشان دهد. اين تست را تست بينايي با استفاده از صفحه شطرنجي (Amsler Grid) مي نامند. اين تست عبارت است از يک صفحه کاغذ به ابعاد ۱۰ در ۱۰ سانتيمتر که بصورت نيم در نيم سانتيمتر شطرنجي گشته است و در وسط آن يک نقطه سياهرنگ گذاشته شده است.  

اين تست کمک مي کند که شما بتوانيد حضور علائم اوليه بيماري را بسرعت متوجه شده و به پزشک خود مراجعه نماييد. چرا که در مراحل اوليه بيماري، با ليزر درمانی و یا دیگر درمانها مي شود از پيشرفت بيماري جلوگيري نمود.   

براي انجام اين تست، عينک مطالعه خود را بزنيد (اگر براي مطالعه از عينک استفاده مي کنيد). در جايی بنشينيد که نور خوبی داشته باشد. جلوي يک چشمتان را بگيريد. اين صفحه را در فاصله ۴۰ سانتيمتري قرار دهيد و روي نقطه مشکي وسط صفحه خيره شويد. در حاليکه نگاهتان را بر روي نقطه سياهرنگ نگه داشته ايد، بقيه خطوط را ارزيابي کنيد. اگر هر گونه اعوجاج، تاري، شکستگي، يا حذف قسمتي از خطوط را ملاحظه کرديد، در اسرع وقت با پزشکتان تماس بگيريد. اين تست را براي چشم ديگر تکرار کنيد.  

در تصاوير زير چند نمونه از اختلال تست شطرنجي که در مراحل اوليه بيماري دژنرسانس ماکولا ممکن است ديده شود، نشان داده شده است.

اين تست براي کساني که مي دانند  و يا  به آنها گفته شده که علائم اوليه بيماري را در يک يا هر دو چشم خود دارند هر روز باید تکرار گردد. بقيه افراد بالاي سن ۵۵ سال، هفتگي و يا حد اقل ماهانه اين تست را انجام دهند.  

یادمان باشد که استفاده معمول از چشمها و انجام فعالیتهای روزمره مثل مطالعه، تماشای تلویزیون و دیگر فعالیتها چشمی باعث آسیب بیشتر به چشم نمی شود حتی اگر فرد مبتلا به  بيماری دژنرسانس ماکولا از  نوع مرطوب باشد. اما اگر این بیماران هر دوچشمشان  در اثر مراحل پیشرفته این بیماری، آسیب شدید  دیده باشد، این افراد برای انجام امور فوق مشکل خواهند داشت. از آنجایی که این بیماری فقط دید مرکزی را مختل می کند، تقریبا هیچ گاه باعث نابینایی کامل نمی گردد. اما می تواند خواندن، رانندگی کردن و انجام سایر فعالیتهای روزمره ای که نیاز به دید مرکزی و دقیق دارند را بسیار مشکل نماید. در این مرحله از بیماری استفاده از وسایل کمکی مثل عینکهای تلسکوپی و یا سیستمهای الکترونیکی که تصاویر را بزرگتر می کنند، می تواند تا حدی کمک کننده باشد. این وسایل که اصطلاحا به آنها Low Vision Aid  گفته می شود تنوع زیادی دارند که جهت تعیین نوع و نحوه استفاده از آن باید با متخصص این امر مشورت گردد.  

اخیرا در افرادی که هر دو چشمشان از بیماری دژنرسانس ماکولا آسیب دیده و همچنین نیاز به عمل آب مروارید دارند، در زمان عمل اب مروارید، در یک چشم آنها بجای لنز داخل چشمی معمولی از تلسکوپ داخل چشمی بسیار ظریفی استفاده می کنند تا با بزرگنمایی حاصل از آن، فرد بینایی بهتری را کسب کند. تاکنون از اين نوع لنزها حدود۲۰۰عدد در مراکز تحقيقاتي جايگذاري شده است و در صورت تائيد نهايي در آينده نزديک بصورت يک درمان کلاسيک در خواهد آمد.